Πλατανος
«Μέσω της ελευθερίας και μόνο μπορεί να υπάρξει επαρκής προετοιμασία για μια πιο πλήρη ελευθερία» – William Gladstone, λόγος για την Ελλάδα, 1850

Η εξαφάνισης της Κρητικής αμπελιτσιάς

Στα ορεινά της Κρήτης ζει ένα δεντράκι, η αμπελιτσιά, συγγενικό της φτελιάς που κινδυνεύει με εξαφάνιση. Από το ξύλο αμπελιτσιάς κατασκευάζονται παραδοσιακά οι μαγκούρες των βοσκών στην Κρήτη. Επεσχάτως, όπως διαβάσαμε, το κράτος απαγόρευσε να κόβονται οι αμπελιτσιές και να πωλούνται μαγκούρες από το ξύλο τους, θεωρώντας ότι έτσι οι αμπελιτσιές θα γλιτώσουν την εξαφάνιση, αφού υπάρχουν μόλις 150-200 ώριμα δέντρα αμπελιτσιάς στο νησί. Οι προθέσεις είναι καλές, αλλά αυτό θα σώσει την αμπελιτσιά; Όπως θα δούμε, το πιο πιθανό είναι να συντελέσει στην γρηγορότερη εξαφάνισή της.

Η αμπελιτσιά φυτρώνει σε μεγάλο υψόμετρο και ακολουθεί λίγο-πολύ τα χαρακτηριστικά άλλων παραμεσογειακών ειδών βλάστησης, δηλαδή των φυτών που φυτρώνουν σε βορειότερες χώρες και στην μεσόγειο αναπτύσσονται στα πιο υγρά και πιο ψυχρά υψόμετρα. Η αποξήρανση του κλίματος της Κρήτης τις τελευταίες χιλιετίες την περιόρισε όλο και περισσότερο σε μικρότερες περιοχές, ενώ η εκτεταμένη βόσκηση εμπόδισε και εμποδίζει την αναγέννησή της. Αντίστοιχο παράδειγμα είναι οι μικροί πληθυσμοί ζέλκοβας, όπως είναι το όνομα του γένους της αμπελιτσιάς που υπάρχουν στην Σικελία.

Όλα τα δέντρα, πλην των κωνοφόρων, όταν τα κόψεις, έχουν την ικανότητα να αναπτύσσουν νέους βλαστούς. Αν αυτό γίνεται μετά από κόψιμο από την ρίζα(=κορμοτόμηση) λέγεται πρεμνοβλάστηση(πρέμνο=κούτσουρο), ενώ το κόψιμο πιο ψηλά λέγεται καρατόμηση. Τα μεσογειακά φυτά, ίσως επειδή είναι προσαρμοσμένα στις πυρκαγιές, πρεμνοβλαστάνουν εύκολα, ιδιότητα που στην περίπτωση της αμπελιτσιάς, με βάση το σχετικό πίνακα στο γνωστό βιβλίο των Rackham και Moody για την κρητική χλωρίδα, απουσιάζει. Αντίθετα αντέχει πάρα πολύ καλά στην καρατόμηση, ενώ παραβλαστάνει πολύ έντονα, δηλαδή στέλνει παραφυάδες από τις ρίζες, αλλά όχι τόσο κοντά στον κορμό, όσο στην περίπτωση της πρεμνοβλάστησης.

Τι σημασία έχουν όλα αυτά; Ότι ένα δέντρο που κόβεται δεν πεθαίνει. Αντίθετα μάλιστα. Η κορμοτόμηση και η καρατόμηση αποτελούν μορφές διαχείρησης των δασών που εφαρμόζονται από παλιά στην Ευρώπη και στην Ελλάδα. Υπάρχουν δυο μορφές διαχείρισης λοιπόν: η καρατόμηση-pollarding και η κορμοτόμηση-coppicing. Τα δέντρα που υφίστανται αυτής της μορφής την διαχείριση, αν γίνεται με μια περιοδικότητα της τάξης των 10-15 χρόνων, όχι μόνο δεν ξεραίνονται, αλλά ζουν και πολύ περισσότερο. Χαρακτηριστικό παράδειγμα το δάσος του Hatfield στην Νότιο Αγγλία, όπου δέντρα γαύρου, ένα δασικό δέντρο κοινό στα ορεινά της χώρας μας, με διαχείριση τέτοια, όχι μόνο δεν ξεραίνονται, αλλά εκεί που ένας γαύρος συνήθως δεν ξεπερνά τα 100-200 χρόνια ηλικίας, βρίσκονται δέντρα πολύ παλαιότερα, pollards ή coppice stools.

Το σύστημα αυτό διαχείρισης έχει μόνο μια λεπτομέρεια: η διαχείριση αυτή πρέπει να γίνεται αδιαλείπτως, αλλιώς τα δέντρα που υφίστανται αυτήν την διαχείριση καταστρέφονται πιο γρήγορα αν κάποιος σταματήσει για κάποιο διάστημα και ξαναξεκινήσει την διαχείριση αυτή. Να προσθέσω δε, ότι η τεχνική ήταν ιδιαίτερα χρήσιμη στους αρχαίους Έλληνες, αφού με κορμοτόμηση έπαιρναν τα πολεμικά τους δόρατα από κρανιές ή μελιές.

Τι γίνεται στην περίπτωση της αμπελιτσιάς; Όπως είδαμε, στην αμπελιτσιά δεν αρέσει ιδιαίτερα η κορμοτόμηση, οπότε αποκλείεται ως τεχνική. Ταυτόχρονα όμως, υπάρχει το πρόβλημα των περιφερόμενων γιδιών που θα έτρωγαν τα βλασταράκια που πετάγονται από την ρίζα του δέντρου. Εδώ έχει ακριβώς εφαρμογή η καρατόμηση: κόψιμο του κορμού 2-3 μέτρα από το έδαφος, ώστε οι νέοι βλαστοί να μην είναι προσβάσιμοι στις γίδες. Η αμπελιτσιά αντέχει πολύ στην καρατόμηση, οπότε διαχείρηση με αυτόν τον τρόπο θα αύξανε κατά πολύ την επιβίωσή της, όπως είδαμε πριν. Δεν είναι όλα τα δέντρα διαθέσιμα: τα ώριμα δέντρα αμπελιτσιάς πράγματι πρέπει να προστατευτούν αυστηρά, αφού pollarding σε ώριμη ηλικία θα καταστρέψει το δέντρο.

Ας δούμε τι κάνει το κράτος στην περίπτωσή μας. Η αμπελιτσιά έχει έναν εχθρό. Κι αυτός είναι τα γίδια. Όταν ο βοσκός δεν μπορεί να βοσκήσει τα γίδια του, μπορεί να κατεβάσει το δέντρο με μια τσεκουριά για να τα βοηθήσει να το φτάσουν. Ποιος θα τον δει στις ερημιές που φυτρώνουν τα δέντρα; Στο κάτω-κάτω της γραφής, πόσους δασικούς υπαλλήλους μπορεί να διαθέσει το κράτος για την φύλαξη των δέντρων; 200 δέντρα x 3 υπαλλήλους σε 8ωρες βάρδιες=600 υπάλληλοι. Ακόμα και αν πούμε ότι χρειάζεται και λιγότερους υπαλλήλους, πάλι η προστασία είναι δύσκολη και δαπανηρή των δέντρων.

Αλλά και η απαγόρευση που ισχύει, ισχύει για ζωντανά δέντρα: ποιος εμποδίζει τον βοσκό να χαράξει ένα δακτυλίδι γύρω από τον κορμό του δέντρου και να επιστρέψει όταν έχει ξεραθεί; Αφού το δέντρο δεν του αποδίδει τίποτα, το μόνο κίνητρό του δεν είναι παρά να το κόψει. Ειδικά, από τη στιγμή που απαγορεύτηκε η εμπορία μαγκούρων, η προστιθέμενη αξία του δέντρου πέφτει δραματικά.

Τι θα μπορούσε να γίνει; Να επιτραπεί η εμπορία μαγκούρων. Όχι άναρχα, όχι χωρίς σχέδιο. Όπως είδαμε πολλά δέντρα μπορούν να διαχειριστούν με τον τρόπο της καρατόμησης. Το κράτος μπορεί να επινοικιάσει τα δέντρα, και με συμβολικό αντίτιμο ακόμα, στους κατοίκους της ορεινής Κρήτης και σε συνεργασία με τους δασικούς υπαλλήλους να τους διδάξει τον τρόπο διαχείρησης των δέντρων. Το αντίτιμο πρέπει να είναι συμβολικό, αφού στο τίμημα θα είναι και η προστασία των ωρίμων δέντρων αμπελιτσιάς. Τα ηλικιωμένα δέντρα και αυτά έχουν την αξία, αφού συμβάλλουν στην διατήρηση της γενετικής ποικιλίας της αμπελιτσιάς και αποτελούν την κιβωτό του Νώε για γονίδια που θα θωρακίζουν την αμπελιτσιά από διαφορετικούς περιβαλλοντικούς εχθρούς. Τα έσοδα από την διαχείριση δεν θα είναι ευκαταφρόνητα: κάθε μαγκούρα κάνει 15-20 ευρώ. Θα υπάρχει κίνητρο δηλαδή, όχι μόνο για την εξαφάνιση του δέντρου με την καταστροφική διαχείριση από γίδες, αλλά και για την επέκταση των συστάδων αμπελιτσιάς με νέα δέντρα.

Με την τωρινή απαγόρευση το κράτος κάνει τους κατοίκους των ορεινών εχθρούς, αφού τους στερεί ένα έσοδο, χωρίς να τους δίνει κάτι σε αντάλλαγμα. Τους απαγορεύει μια συνήθεια αιώνων, την δημιουργία μαγκουρών που ήξεραν από τους πατεράδες τους και τους παππούδες τους, και χρειάζεται πολλούς υπαλλήλους αν θέλει να εποπτεύσει πραγματικά την απαγόρευση που επέβαλλε. Με την άλλη μέθοδο, οι οροσείβιοι Κρήτες όχι μόνο δεν θα καταστρέφουν την αμπελιτσιά, αλλά θα την αγαπούν για αυτό που τους δίνει. Διαλέγετε και παίρνετε. Προς το παρόν εφαρμόζεται η πρώτη μέθοδος.

2 Σχόλια to “Η εξαφάνισης της Κρητικής αμπελιτσιάς”

  1. ΑΝ ΗΘΕΛΕ ΤΟ ΚΡΑΤΟς ΘΑ……………………ΑΛΛΑ ΕΧΕΙ ΑΛΛΕΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΕΣ.

    ΑΝΑΠΛΑΘΟΝΤΑΣ & ΤΣΙΜΕΝΤΟ-ΦΥΤΕΥΟΝΤΑΣ στο ΠΕΔΙΟΝ του ΑΡΕΩΣ ΤΗς ΑΘΗΝΑΣ πάντα δε
    ταύτα
    “ΑΝΑΛΩΜΑΣΙ της ΒΛΑΣΤΗΣΕΩΣ”.

    Σκόπιμα ή ΟΧΙ παρελήφθη ο ευκόλως εννούμενος, πλήν όμως πάντα εννούμενος όρος….Αναδάσωση – Αναδασωτέο. Εγινε κατάχρηση της «ανυπαρξίας» του όρου αυτού, κατά την άποψη μας και μαρμαροστρώθηκε – τσιμεντοστρώθηκε μεγάλο μέρος του πάρκου με αποτέλεσμα την Συρρίκνωση της Δασοκάλυψης.
    Πώς υπολογίσθηκαν τα 60 στρέμματα δηλαδή το ¼ της συρρικνούμενης δασικής εκτασης των 235 Στρεμ.; Από πραγματογνώμονα αρχιτέκτονα που δούλεψε επί πολλούς μήνες με τα τοπογραφικά σχέδια, και κυρίως με μακροχρόνια γνώση του αντικειμένου. Σε τέτοιας μορφής «Δημόσια εργα» χρειάζεται ειδικευμένους ανθρώπους η αντιπαράθεση με την Τοπική Αυτοδιοίκηση, όλων των βαθμών, την οποία ο Γενικός Επιθεωρητής Δημόσιας Διοίκησης κ. Λ. Ρακιντζής, που μελέτησε τις ενστάσεις μας ενεργοποιήθηκε περί των Αυθαιρέτων.
    Πολλοί εξέχοντες πολίτες και 25 Αθηναίοι δικηγόροι και καθηγητές πανεπιστημίων με πρώτο τον καθηγητή και πρώην υπουργό και δικηγόρο Γεώργιο- Αλέξανδρο Μαγκάκη, έχουν υπογράψει εδω και μήνες κείμενο διαμαρτυρίας και θα ακολουθήσουν κι άλλοι…….
    Προς το παρόν ασχολούμαστε με μετρήσεις και επιμετρήσεις για να αποδείξουμε το εύρος της περιβαλλοντικά εγκληματικής «Σφράγισης – συμπίεσης γης & εδάφους» και ενταφιασμού Δομικών υλικών και κατασκευών ΜΠΕΤΟΝ 5-6,000 κυβ.μέτρων στην αιωνόβια αναγνωρισμένη κεντρική δασική έκταση του Μνημειακού – Ιστορικού Πεδίου του Άρεως της πρωτεύουσας.

    http://kyameftopedioareos.blogspot.com
    http://expaganus.wordpress.com/2009/06/11/pedio-arews

    «Καί τούς πονηρούς μή ποτ’ αύξαν’ εν πόλει κακοί γάρ εμπλησθέντες ή νομίσματος, ή πόλεος εμπεσόντες είς αρχήν τινά, σκιρτώσιν αδόκητ’ ευτυχησάντων δόμων – “Ευριπίδου Ερεχθεί»

  2. ΑΠΟΡΙΑΣ ΑΞΙΟΝ

    Στίς 5 Μαρτίου του 2008 σε δισέλιδο άρθρο της εφημερίδας «Ελευθεροτυπία» με τις φωτογραφίες των κ.Γεννηματά και Μπέη διαφημιζόταν η ΑΝΑΠΛΑΣΗ στο Πεδίον του Αρεως ως «Παράδεισος στις μακέτες» {τυχαίος ο τίτλος;;] και δηλωνόντουσαν οι 94.000 φυτεύσεις! ……ότι θα ολοκληρωθούν πρίν την άνοιξη του 2009!.
    Ακόμη σε άλλο άρθρο της εφημερίδας FREE SUNDAY στίς 24/10/10 αποτυπωνόταν ότι πίσω απο τα «ονόματα με τις εργολαβίες», στόν αποκαλούμενο «Πράσινο ενεργειακό σχεδιασμό» απασχολήθηκε το «Ινστιτούτο Επιταχυντικών Συστημάτων $ Εφαρμογών». !?

    Σήμερα εν έτη 2010-11 με ένα απλό μαθηματικό υπολογισμό αφαιρετικής και δεδομένου ότι «ιδίοις όμμασι» πραγματοποιήθηκαν, αποκλειστικά χωματουργικές-οικοδομικές εργασίες, εν «κρυπτώ & παραβύστω» εδώ και 3 έτη, Σφράγιση γής – ενταφιασμός δομικών υλικών, μαρμαροκυβολιθοστρώσεων & τσιμεντοστρώσεων και διανοίχτηκαν νέα διαμπερή περάσματα, στά τουλάχιστον 60 δασικά στρέμματα, παρέα με τά 6.000 κυβικά μέτρα Beton-arme, ΛΟΓΙΚΑ θα πρέπει να αφαιρέσουμε από τα 230 στρέμμ.(συνολικής έκτασης του Π.Α), δηλαδή τά 230-60=170 στρέμμ…..επιεικώς και γρήγορα να τρέξουμε και να αναζητήσουμε που τοποθετήθηκαν,εδώ και τώρα, πάλι ΛΟΓΙΚΑ, οι 94.000φυτ./170στρεμ. = 553 φυτεύσεις ανά στρέμμα, που επικαλούνται!!!!!

    Και πάλι ΛΟΓΙΚΑ 1 στρέμμα = με 1000 τετρ.μέτρα.

    Τουτέστιν ομιλούμε γιά περίπου, (1000/553), χονδρικά 2 φυτεύσεις που να εμπεριέχουν και φύτευση δένδρου σέ κάθε…………………………….τετραγωνικό μέτρο!!!!!!!!!!!!!!!!!!

    ΩΣ ΕΠΙΚΑΛΟΥΝΤΑΙ

    ΟΥΔΕΝ ΣΧΟΛΙΟ περαιτέρω.

    http://kyameftopedioareos.blogspot.com

    http://expaganus.wordpress.com/2009/06/11/pedio-arews


Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: